Curie, Skłodowska-Curie czy Curie-Skłodowska?
Tomasz Pospieszny
Jednym z najczęstszych pytań związanych z Marią Skłodowską-Curie jest kwestia jej nazwiska. Warto zauważyć, że uczona podpisywała się w różny sposób i trudno dziś dociekać, który był dla niej istotniejszy.
Na dyplomie Nagrody Nobla z 1903 roku widnieje podpis Marie Curie, ale już na dyplomie drugiej Nagrody Nobla z 1911 roku napisano Marie Sklodowska Curie, co według niektórych opinii było zrobione na prośbę samej uczonej. Ciekawym jest fakt, że na stronie The Nobel Prize uczoną przedstawiono jako Marie Curie, née Sklodowska.[1]
W języku polskim jako pierwsze podaje się nazwisko rodowe, stąd powinniśmy pisać Maria Skłodowska-Curie. We Francji zwyczaj jest odwrotny, dlatego mamy Marie Curie-Sklodowska czy Irène Joliot-Curie, a nie Curie-Joliot (jest to powszechnie przyjęty zapis nazwiska córki i zięcia uczonej).[2]
Sama Maria podpisywała się bardzo różnie. Jako autorka książek — Traité de radioactivité, Gauthier-Villars, Paris 1910; Radiologie et la Guerre, Librairie Félix Alcan, Paris 1921; L’isotopie et les éléments isotopes, Société de Physique, Paris 1924; Radioactivité, Éditions Hermann, Paris 1935 — podpisywała się Madame Pierre Curie. Ten sam podpis widnieje na jej wizytówce. Z kolei na rozprawie doktorskiej z 1903 roku, wydanej w języku francuskim, podpisała się Madame Sklodowska Curie, natomiast na okładce polskiego wydania jako Marya Skłodowska-Curie (ciekawostką jest fakt, że w niemieckim wydaniu rozprawy doktorskiej podpisana jest jako Madame S. Curie).
W praca zebranych Piotra Curie również podpisała się jako Madame Pierre Curie, podkreślając w ten sposób szczególną więź, jaka łączyła ją ze zmarłym mężem.
Gdy w 1923 roku w USA opublikowano Autobiografię Marii Skłodowskiej-Curie, autorkę podpisano jako Marie Curie. Natomiast wzmianka o nazwisku rodowym pojawiła się w tekście: My family is of Polish origin, and my name is Marie Sklodowska[3].
Na wizytówce Uczonej napisano: Madame Pierre Curie.
Z kolei w korespondencji do rodziny, przyjaciół oraz naukowców podpisywała się w bardzo różny sposób.
W listach kierowanych do rodziny w Polsce podpisywała się M., MS. lub M.S. Curie.
Brat Marii, Józef Skłodowski, pisze w swoich wspomnieniach: Na kamieniu grobowym został wyryty napis, zawierający przed nazwiskiem nabytym, francuskim, nazwisko jej rodowe według dokładnej pisowni polskiej z »ł« przekreślonym pośrodku. Natomiast na grobowcu w Panteonie, zgodnie z francuskim zwyczajem, wyryto już napis Marie Curie-Sklodowska [4]
Nieprawdą jest, że po śmierci Piotra (czyli po 1906 roku) – jak podają niektórzy – Maria używała tylko nazwiska Curie. Wystarczy prześledzić jej liczną korespondencję, gdzie można znaleźć listy podpisane dwoma nazwiskami.[5]
Pozostaje zawsze bardzo delikatna kwestia związana z nazwą Uniwersytetu im. Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Prof. Józef Hurwic dążył przez wiele lat (od 1959 roku) do zmiany nazwy uczelni na Uniwersytet im. Marii Skłodowskiej-Curie.[6] Wiązało się to jednak z wieloma problemami natury technicznej i wieloma sprzeciwami.[7] W 1991 roku podkreślono, że uczona wychodząc za mąż przyjęła nazwisko Curie, a rodowe Skłodowska, dopisywała z francuskim zwyczajem. Kolejnym argumentem jest wpis w Księdze Pamiątkowej Lubelskiej Archikatedry (z 1930 roku), gdzie uczona podpisała się M. Curie-Skłodowska.[*]
W ostatnich tygodniach media rozgrzewa dyskusja na temat nowego banknotu o nominale 20 euro. Ma się na nim znaleźć wizerunek Marii Skłodowskiej-Curie. Kontrowersje wzbudza sposób, w jaki ma być zapisane imię i nazwisko Uczonej. Europejski Bank Centralny zaproponował wersję podpisu: Marie Curie (Skłodowska). W mojej opinii powinna być to wersja Maria Skłodowska-Curie. Warto pamiętać, że podobizna Noblistki pojawiła się już na banknotach polskich i francuskich. Na polskich banknotach widniało pełne imię i nazwisko: Maria Skłodowska-Curie, natomiast na banknocie francuskim Marie Curie.
Osobiście uważam (i zawsze podkreślam), że powinniśmy stosować polską formę zapisu nazwiska uczonej tj. Maria Skłodowska-Curie. W ten sposób podają to nazwisko polskie encyklopedie i słowniki biograficzne[8]. Jednak to co ważniejsze, to pamięć o uczonej – nie zapomnijmy o tej wyjątkowej kobiecie, która jeden z odkrytych przez siebie pierwiastków chemicznych nazwała na cześć nieistniejącego wówczas kraju. Kraju, który zawsze nosiła w sercu.
___________________________
Autor składa serdeczne podziękowania Panu dr inż. Piotrowi Chrząstowskiemu, Pani prof. PAN dr hab. Hannie Krajewskiej – dyrektor Archiwum Polskiej Akademii Nauk, Państwu prof. Anne Joliot i prof. Pierre’owi Joliot oraz Pani prof. Hélène Langevin-Joliot— za udostępnienie korespondencji Marii Skłodowskiej-Curie.
___________________________
[1] http://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1911/summary/ oraz http://www.nobelprize.org/prizes/physics/1903/summary/
[2] Małżonkowie Joliot-Curie przyjęli takie nazwiska za zgodą Marii [za]: T. Pospieszny, Radowa księżniczka, Historia Ireny Joliot-Curie, Gdynia 2017, str. 150-151.
[3] M. Curie, Pierre Curie, The MacMillan Company, New York 1923, s. 155.
[4] L. Biliński, Z Mazowsza do sławy paryskiego Panteonu, Biblioteka Publiczna m.st. Warszawy, Biblioteka Główna Województwa Mazowieckiego, Warszawa 2003.
[5] K. Kabzińska, M.H. Malewicz, J. Piskurewicz, J. Róziewicz, Korespondencja polska Marii Skłodowskiej-Curie. 1881–1934, Instytut Historii Nauki PAN, Polskie Towarzystwo Chemiczne, Warszawa 1994, np. str. 94, 97, 103, 124, 186, 195 etc.
[6] J. Hurwic, W sprawie nazwiska i imienia Marii Skłodowskiej-Curie, „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki” 1986, nr 3-4, str. 849-851
[7] A. Borkowski, Kolejność nazwisk. Wokół nazwy Uniwersytetu Marii Curie Skłodowskiej, http://www.umcs.pl/pl/kolejnosc-nazwisk-150-rocznica-urodzin-marii-curie-sklodowskiej-umcs-lublin,11949.htm#page-1
[8] Nowa encyklopedia powszechna PWN, tom 5, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 1996, str. 872; oraz Wielkie biografie – Encyklopedia PWN, Odkrywcy, wynalazcy, uczeni, tom 3, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 2008, str. 462.