Z okazji 94. rocznicy uroczystego otwarcia warszawskiego Instytutu Radowego warto przypomnieć historię jednej z najważniejszych inwestycji naukowo-medycznych II Rzeczypospolitej — miejsca, które powstało z marzenia Marii Skłodowskiej-Curie oraz społecznej solidarności i niezwykłej determinacji Bronisławy Dłuskiej.
Instytut Radowy przy ul. Wawelskiej 15 w Warszawie został otwarty 29 maja 1932 roku jako jedna z najnowocześniejszych tego typu placówek na świecie. Łączył nowoczesne leczenie nowotworów z działalnością naukową i badaniami nad promieniotwórczością. Powstał w dużej mierze dzięki składkom społecznym — jako prawdziwy „Dar Narodowy” dla Marii Skłodowskiej-Curie.
Mało kto dziś pamięta, że budowę finansowano poprzez sprzedaż cegiełek, organizowanie kwest, wykładów i ogólnopolskich zbiórek. W akcję zaangażowały się tysiące obywateli, organizacje kobiece, środowiska naukowe, a nawet Polonia amerykańska. Sam gram radu dla warszawskiego Instytutu został zakupiony dzięki wsparciu zorganizowanemu w Stanach Zjednoczonych przez amerykańską dziennikarkę Marie „Missy” Meloney.
Maria Skłodowska-Curie osobiście nadzorowała projekt, konsultowała plany z Paryża i uczestniczyła w uroczystości położenia kamienia węgielnego w 1925 roku. Siedem lat później przyjechała do Warszawy ponownie — na oficjalne otwarcie Instytutu. Była to Jej ostatnia wizyta w Polsce.
Serdecznie polecamy Państwu lekturę naszego artykułu opublikowanego na łamach „Wiadomości Chemicznych”, poświęconego historii warszawskiego Instytutu Radowego aż do wybuchu II wojny światowej. To opowieść nie tylko o nauce i medycynie, ale również o społecznym wysiłku, patriotyzmie i niezwykłej wierze w znaczenie wiedzy oraz postępu.
Tomasz Pospieszny & Ewelina Wajs-Baryła
📚 Warszawski Instytut Radowy do 1939 roku, „Wiadomości Chemiczne”, 2024 (78), 5–6. DOI: 10.53584/wiadchem.2024.05.13